PHÂN BIỆT THỪA KẾ THEO DI CHÚC VÀTHEO PHÁP LUẬT

Thừa kế tài sản là một văn hóa có từ nhiều đời, nhưng cũng không ít các vấn đề tranh chấp diễn ra xung quanh khối tàn sản thừa kế. Nhất là câu chuyện thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Trường hợp nào bạn được nhận thừa kế mà không cần phải có tên trong di chúc, hay trường hợp nào buộc phải có tên trong di chúc mới được nhận tài sản. Cùng Luật sư Đà Lạt – Lâm Đồng tìm hiểu khái niệm thừa kế là gì, phân biệt thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật qua bài viết dưới đây nhé.

1. Thừa kế là gì?

Thừa kế là quan hệ pháp luật dân sự phát sinh khi một người chết để lại tài sản, theo đó tài sản cùng các quyền và nghĩa vụ tài sản của người chết được chuyển giao cho người còn sống. Tài sản được để lại trong quan hệ này được gọi là di sản thừa kế.

Trong quan hệ thừa kế có hai chủ thể chính: người để lại di sản là người có quyền sở hữu tài sản trước khi chết và người thừa kế là người được nhận di sản theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật.

2. Các hình thức thừa kế theo pháp luật

Hiện nay chia di sản thừa kế theo Bộ luật dân sự 2015, được chia thành hai hình thức là thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc.

2.1 Thừa kế theo pháp luật

Thừa kế theo pháp luật: là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định (căn cứ điều 649 Bộ luật dân sự 2015).

Những trường hợp thừa kế theo pháp luật

Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:

Không có di chúc;
Di chúc không hợp pháp;
Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

2.2 Thừa kế theo di chúc

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết (căn cứ điều 624 Bộ luật dân sự 2015).

Do di chúc là sự thể hiện ý chí của người để lại di sản, nên pháp luật hiện hành ưu tiên áp dụng hình thức chia thừa kế theo di chúc. Việc chia thừa kế theo pháp luật chỉ được áp dụng trong những trường hợp không có di chúc hợp pháp hoặc di chúc không thể thực hiện.

3. Sự khác biệt của thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật

3.1 Đối tượng được hưởng thừa kế

Thừa kế theo di chúc: Người được viết tên trong di chúc, có thể bao gồm cá nhân, tổ chức.

Thừa kế theo pháp luật: Được chia theo hàng thừa kế, được pháp luật quy định tại khoản 1 điều 651 Bộ luật dân sự 2015.

Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

3.2 Hình thức di chúc

Thừa kế theo di chúc: Di chúc cần được lập thành văn bản, có người làm chứng. Trong trường hợp vì các lý do không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc bằng miệng.

Thừa kế theo pháp luật:

Văn bản thỏa thuận phân chia di sản giữa các đồng thừa kế theo quy địn.
Trường hợp không thống nhất thỏa thuận mà xảy ra tranh chấp sẽ thực hiện theo bản án/quyết định của Tòa án.

3.3 Thừa kế thế vị

Thừa kế theo di chúc: Không quy định

Thừa kế theo pháp luật: Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.

3.4 Cách phân chia di sản

Thừa kế theo di chúc:

Việc phân chia di sản được thực hiện theo ý chí của người để lại di sản. Trường hợp di chúc không xác định rõ phần của từng người thừa kế thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định, trừ khi có thỏa thuận khác.
Nếu di chúc quy định phân chia di sản bằng hiện vật, người thừa kế được nhận hiện vật và hưởng hoa lợi, lợi tức phát sinh; đồng thời phải chịu phần giá trị hiện vật bị giảm sút tại thời điểm phân chia. Trường hợp hiện vật bị tiêu hủy do lỗi của người khác, người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường.

Trường hợp di chúc chỉ xác định việc phân chia theo tỷ lệ thì tỷ lệ này được áp dụng trên giá trị khối di sản còn lại tại thời điểm phân chia.

Phân chia theo pháp luật

Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
Trường hợp có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra, phải dành lại một phần di sản tương đương để bảo đảm quyền thừa kế; nếu người này sinh ra còn sống thì được hưởng, nếu chết trước khi sinh ra thì phần di sản đó được chia cho những người thừa kế khác.
Di sản được ưu tiên phân chia bằng hiện vật; nếu không thể chia đều thì các bên có thể thỏa thuận định giá và xác định người nhận hiện vật, trường hợp không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.

Kết luận

Việc phân biệt rõ thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình mà còn hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh trong quá trình phân chia di sản. Mỗi hình thức thừa kế đều có những điều kiện, trình tự và hệ quả pháp lý khác nhau, do đó cần được áp dụng đúng trường hợp, đúng quy định của pháp luật.

Trong thực tế, các tranh chấp thừa kế thường phát sinh do di chúc không hợp pháp, không rõ ràng hoặc do các bên không hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình. Vì vậy, để bảo đảm việc phân chia di sản được thực hiện minh bạch, đúng pháp luật và hạn chế rủi ro, người dân nên chủ động tìm hiểu quy định pháp luật hoặc tham vấn ý kiến của luật sư khi có vướng mắc liên quan đến thừa kế.